Wie werkt aan digitale zorginnovatie in Nederland, kent de Zibs, de BgZ en de gelaagde opbouw van informatiestandaarden die Nictiz beheert. Wat minder bekend is: die aanpak lijkt sterk op de architectuur die Europa nu opbouwt voor de European Health Data Space (EHDS). Hoe verhouden de Nederlandse en Europese standaarden zich tot elkaar? En wat betekent dat voor organisaties die nu systemen inkopen of implementeren?
FHIR als gemeenschappelijke taal
De Europese Commissie heeft FHIR (Fast Healthcare Interoperability Resources) aangewezen als de technische ruggengraat van de EHDS. Alle uitwisseling van gezondheidsdata tussen EU-lidstaten — van patiëntsamenvatting tot labresultaat — moet via FHIR verlopen. Dat is geen verrassing: FHIR is inmiddels de wereldstandaard voor gegevensuitwisseling in de zorg, en ook in Nederland vormt het de basis van vrijwel alle nieuwe informatiestandaarden van Nictiz.
Tegelijk is ‘wij ondersteunen FHIR’ als bewering weinig zeggend. FHIR is een flexibel raamwerk: zonder nadere afspraken kunnen twee systemen die allebei FHIR spreken, elkaar nog steeds niet begrijpen. Interoperabiliteit ontstaat pas als partijen dezelfde Implementation Guides (IGs) volgen — sets van regels en beperkingen die vastleggen hoe FHIR in een specifieke context moet worden toegepast. Precies hier ligt de kern van zowel het Nederlandse als het Europese systeem.
Hetzelfde bouwprincipe, twee schaalniveaus
Wie de opbouw van de Nederlandse informatiestandaarden kent, herkent het Europese model vrijwel direct. Beide werken met dezelfde gelaagde logica: van een functionele semantische laag naar technische profielen, en vervolgens naar use case-specifieke implementatiegidsen. Onderstaande tabel legt beide systemen naast elkaar.
| Laag | Omschrijving | Nederland (Nictiz) | EHDS / Europa |
| 1 — Semantisch | Zorginhoudelijke modellering: wat betekenen de gegevens? | Zibs (Zorginformatiebouwstenen)
Techniek-onafhankelijke Detailed Clinical Models. Beheerd door Nictiz. Basis voor alle Nederlandse informatiestandaarden. |
eHN-richtlijnen / Xt-EHR logisch model
De eHealth Network (eHN) guidelines definiëren de Europese minimale dataset per categorie. Het Xt-EHR Joint Action werkt aan het bijbehorende logische model voor alle EHRxF-datacategorieën. Nictiz en NEN nemen namens Nederland deel. |
| 2 — Dataset | Welke gegevens worden uitgewisseld voor een bepaald doel? | BgZ (Basisgegevensset Zorg)
Patiëntsamenvatting opgebouwd uit zibs. Basis voor MedMij, eOverdracht en uitwisseling tussen MSZ-instellingen. Bewust afgeleid van de IPS. |
IPS (International Patient Summary) / EHRxF-datacategorieën
De IPS (ISO 27269) is het Europese equivalent van de BgZ: een minimale, specialisme-agnostische patiëntsamenvatting. Daarnaast omvat het EHRxF vijf andere prioritaire categorieën: e-recept/e-dispensatie, labresultaten, beeldvorming, ontslagbrief en genetische data. |
| 3 — Technisch profiel | Hoe worden gegevens gestructureerd in FHIR? | Zib-FHIR-profielen + nl-core
Zibs gemapped op FHIR-profielen (zib-laag), aangevuld met use case-specifieke constraints (nl-core). Gepubliceerd op Simplifier. Huidig: FHIR STU3 (bestaand) en R4 (nieuw). |
HL7 Europe Base/Core FHIR IG
Gepubliceerd november 2025 als STU 1.0 voor FHIR R4 én R5. Fundament voor alle Europese use case-IGs. Aangevuld met HL7 Europe Extensions IG voor gedeelde Europese extensies. |
| 4 — Use case IG | Hoe pas je profielen toe in een specifieke uitwisseling? | Informatiestandaarden per use case
Bijv. eOverdracht, Medicatieproces, MedMij BgZ — elk met eigen FHIR IG. Afgeleid van nl-core en zibs. |
HL7 Europe use case IGs
Per EHRxF-categorie (Patient Summary, Lab Results, Imaging, Medication Prescription e.a.). Gebaseerd op EU Base/Core. Status: Standard for Trial Use (STU 1.0) per november 2025. |
| 5 — Afsprakenstelsel | Wie mag wat, hoe wordt toegang geregeld? | MedMij / Twiin / Koppeltaal
Organisatorische en juridische spelregels per domein. MedMij voor burger-regie, Twiin voor verpleegkundige overdrachten, Koppeltaal voor eHealth-apps in de GGZ. |
MyHealth@EU / HealthData@EU
MyHealth@EU: infrastructuur en governance voor primair gebruik (directe zorg). HealthData@EU: infrastructuur voor secundair gebruik (onderzoek, innovatie). |
| 6 — Terminologie | Welke codes en begrippen worden gebruikt? | SNOMED CT NL + LOINC + NHG-tabellen
Nederlandse extensies en vertalingen beheerd via het Terminologiecentrum van Nictiz. NHG-tabellen voor huisartsenzorg. |
SNOMED CT + LOINC + EDQM + EU-waardelijsten
Internationale codestelsels aangevuld met EU-specifieke waardelijsten per use case IG. EDQM voor medicatiecodering. |
De gelijkenis is geen toeval. De Nederlandse BgZ (Basisgegevensset Zorg) is bewust afgeleid van de International Patient Summary (IPS), het Europese referentiemodel voor patiëntsamenvatting. Een fit-gap-analyse van Nictiz toont aan dat de BgZ op conceptniveau grotendeels overeenkomt met de Europese patiëntsamenvatting — al zijn er op detailniveau wel verschillen, met name rond medicatie en labresultaten.
EHRxF: het Europese uitwisselingsformat
De EHDS-verordening verplicht alle EPD-fabrikanten in Europa om te voldoen aan het European Electronic Health Record Exchange Format (EHRxF). Dit format bepaalt in welke vorm gezondheidsdata grensoverschrijdend uitgewisseld moet worden. De verordening schrijft voor dat het EHRxF uiterlijk maart 2027 formeel vastgelegd moet zijn via uitvoeringshandelingen van de Europese Commissie. Tot die tijd werken diverse Europese programma’s — met name het Xt-EHR Joint Action, waaraan Nictiz en NEN namens Nederland deelnemen — aan de technische specificaties en het bijbehorende logische model.
Het EHRxF omvat zes prioritaire datacategorieën, die gefaseerd verplicht worden:
- Patiëntsamenvatting en e-recept/e-dispensatie — verplicht per maart 2029
- Labresultaten, beeldvorming en ontslagbrief — verplicht per maart 2031
- Genetische data — verplicht per maart 2031
In november 2025 publiceerde HL7 Europe drie nieuwe FHIR Implementation Guides specifiek voor de EHDS: de HL7 Europe Base en Core FHIR IG (voor zowel FHIR R4 als R5, beide als Standard for Trial Use STU 1.0), aangevuld met een HL7 Europe Extensions IG. Deze publicaties vormen de gedeelde Europese basis waarop alle use case-specifieke IGs worden gebouwd.
Het spanningsveld: FHIR-versies
Hier raken Nederlandse professionals aan een concreet knelpunt. De Europese Implementation Guides zijn gebaseerd op FHIR R4 en R5. In Nederland wordt voor veel bestaande implementaties nog FHIR STU3 gebruikt, met nieuwe ontwikkelingen in R4. Er zijn vooralsnog geen plannen om R5 op korte termijn op te nemen in de Nederlandse standaarden.
Dat betekent dat de Nederlandse en Europese standaarden inhoudelijk sterk verwant zijn, maar op technisch niveau niet direct uitwisselbaar. Voor organisaties die nu systemen inkopen of aanbesteden is dit een relevant aandachtspunt: vraag leveranciers expliciet naar hun roadmap richting FHIR R4 en R5, en naar de mate waarin zij de Europese IGs volgen. Systemen die uitsluitend STU3 ondersteunen, zijn na 2029 buiten de Europese boot.
MyHealth@EU en HealthData@EU: de Europese infrastructuur
De technische standaarden zijn één kant van het verhaal; de infrastructuur die de uitwisseling mogelijk maakt, is de andere. Europa bouwt twee centrale platforms:
- MyHealth@EU — de infrastructuur voor primair gebruik: directe zorgverlening. Via MyHealth@EU kunnen patiënten hun gezondheidsdata meenemen naar zorgverleners in andere EU-landen. Lidstaten sluiten hiervoor aan via een nationaal knooppunt (NCPeH). Nederland werkt via ICTU aan de aansluiting op dit platform.
- HealthData@EU — de infrastructuur voor secundair gebruik: onderzoek, innovatie en beleid. Via dit platform kunnen onderzoekers toegang aanvragen tot gezondheidsdata uit meerdere EU-landen, onder strenge voorwaarden en via een nationale Health Data Access Body (HDAB).
Tussen de bestaande nationale systemen en deze Europese platforms komt een nationale interoperabiliteitslaag te staan — een tussenlaag die lokale EPD’s verbindt met de Europese infrastructuur en daarbij semantische harmonisatie, toestemmingsbeheer en auditlogica verzorgt. In Nederland lopen via de Wegiz en het Landelijk Dekkend Netwerk (LDN) al initiatieven die als basis kunnen dienen voor deze nationale laag.
Secundair gebruik: andere standaarden
Voor secundair datagebruik gelden deels andere technische standaarden dan voor directe zorgverlening. Waar primair gebruik draait om FHIR en het EHRxF, zijn voor onderzoeksdatasets ook de volgende standaarden relevant:
- OMOP-CDM (Observational Medical Outcomes Partnership Common Data Model) — de standaard voor het harmoniseren van observationele onderzoeksdata; veel gebruikt in Europese onderzoeksnetwerken
- DCAT-AP voor gezondheid (HealthDCAT-AP) — voor vindbaarheid en beschrijving van datasets in catalogi; in ontwikkeling door het HealthData@EU-pilotprogramma
- DICOM — voor medische beeldvorming; blijft naast FHIR bestaan als domeinstandaard voor imaging data
Voor organisaties in Noord-Nederland die willen deelnemen aan Europees onderzoek of data beschikbaar willen stellen via HealthData@EU, is het zinvol om nu al te verkennen in hoeverre bestaande databronnen voldoen aan OMOP-CDM en hoe datasets vindbaar gemaakt kunnen worden via DCAT-gebaseerde catalogi.
Wat betekent dit voor zorgorganisaties?
De EHDS-standaarden zijn nog in ontwikkeling — de definitieve uitvoeringshandelingen verschijnen pas in 2027. Maar dat betekent niet dat er nu niets te doen is. Een aantal praktische inzichten:
- Investeer in FHIR R4. De versiesprong van STU3 naar R4 is onvermijdelijk. Wie nu nieuwe systemen aanschaft, moet FHIR R4-ondersteuning als minimumeis stellen.
- Vraag leveranciers naar hun Europese roadmap. Ondersteunen zij de HL7 Europe Base/Core IG? Volgen zij de Xt-EHR-specificaties? Een systeem dat ‘FHIR ondersteunt’ maar geen Europese profielen implementeert, voldoet straks niet aan de EHDS-eisen.
- Volg het Xt-EHR-programma. Nictiz en NEN nemen namens Nederland deel. De consultaties over de technische resultaten zijn openbaar en relevant voor iedereen die werkt aan EPD-systemen of zorginformatiestandaarden.
- Verken OMOP als je onderzoeksdata beheert. Voor secundair gebruik is OMOP-CDM het de facto Europese formaat. Organisaties die willen deelnemen aan Europese onderzoeksnetwerken doen er goed aan dit nu in kaart te brengen.
- Kijk naar de fit-gap met de BgZ. De BgZ ligt inhoudelijk dicht bij de Europese patiëntsamenvatting, maar is er niet identiek aan. Nictiz werkt aan harmonisatie; volg de zib-transitie voor de meest actuele stand van zaken.
Tot slot
De uitwisselingsstandaarden van de EHDS zijn geen nieuw verhaal voor Nederland — ze bouwen voort op een architectuur die hier al jaren in ontwikkeling is. De gelaagde opbouw van Zibs, nl-core en informatiestandaarden sluit nauw aan op de Europese aanpak. Dat geeft een voorsprong. Maar de versiesprong in FHIR en de nog te publiceren Europese uitvoeringshandelingen vragen wel tijdige actie van leveranciers en zorgorganisaties. Wie nu de juiste vragen stelt bij aanbestedingen en implementaties, staat straks niet voor verrassingen.
Bronnen
Officiële EHDS-documentatie
Verordening (EU) 2025/327 — eur-lex.europa.eu
Europese Commissie, EHDS overzicht — health.ec.europa.eu
European Health Data Space updates & tijdlijn — european-health-data-space.com
EHRxF standaard & hub — ehr-exchange-format.eu
HealthDCAT-AP — https://www.healthinformationportal.eu/healthdcat-ap
HL7 Europe
HL7 Europe Base and Core FHIR IG (R4/R5) — hl7.eu/fhir/base
HL7 Europe, aankondiging FHIR IGs voor EHDS (november 2025) — hl7europe.org
Nictiz en Nederlandse implementatie
Nictiz, EHDS hoofdpagina — nictiz.nl/internationaal/ehds
Nictiz, Basisgegevensset Zorg (BgZ) — nictiz.nl/informatiestandaarden/basisgegevensset-zorg
Nictiz, Fit-gap analyse BgZ vs. Europese patiëntsamenvatting — nictiz.nl/standaarden/informatiestandaarden/fit-gap-analyse-bgz
Nictiz, Zibs en informatiestandaarden — nictiz.nl/wat-we-doen/activiteiten/zibs
VWS / Data voor Gezondheid
VWS, De EHDS-verordening: van tekst naar uitvoering (augustus 2025) — datavoorgezondheid.nl
Interoperabiliteit en standaardisatie
HL7 International, IPS FHIR Implementation Guide (STU 2, R4) — hl7.org/fhir/uv/ips
International Patient Summary website (ISO 27269, standaarden & specificaties) — international-patient-summary.net
Interoplab, Klaar voor Europa: EHDS, EU Core en IPS uitgelegd — interoplab.nl
Frontiers in Medicine, Accelerating EEHRxF implementation across Europe (september 2025) — doi.org/10.3389/fmed.2025.1648170
ICTU, ICTU helpt bouwen aan de European Health Data Space — ictu.nl
Digital Health Brief (Medium), HL7 Europe publishes new FHIR IGs for the EHDS (december 2025) — medium.com/digital-health-brief